Rodzicielstwo

Lęk przed bliskością

Andżelika Ossowska 6 min czytania

Lęk przed bliskością
Spis treści
  1. Czym jest lęk przed bliskością
  2. Przyczyny lęku przed bliskością
  3. Objawy lęku przed bliskością
  4. Czy kobiety i mężczyźni przeżywają ten lęk inaczej?
  5. Jak lęk przed bliskością wpływa na związki
  6. Sposoby radzenia sobie z lękiem przed bliskością
  7. Jeśli twój partner boi się bliskości
  8. Rola psychoterapii w leczeniu lęku przed bliskością
  9. Jak budować zdrowe relacje mimo lęku przed bliskością
  10. Najczęściej zadawane pytania, FAQ
  11. Jakie są objawy lęku przed bliskością?
  12. Skąd się bierze lęk przed bliskością?
  13. Jak radzić sobie z lękiem przed bliskością?
  14. Czy lęk przed bliskością można wyleczyć?

Lęk przed bliskością to sytuacja, w której człowiek pragnie bliskiego związku, a jednocześnie boi się go – zranienia, odrzucenia, utraty niezależności albo tego, że druga osoba pozna go „naprawdę” i odejdzie. W praktyce wygląda to jak krok do przodu i dwa do tyłu: zbliżenie, a potem nagłe wycofanie, chłód, kłótnia lub ucieczka z relacji. Wyjaśniamy, skąd bierze się lęk przed bliskością, jak się objawia i co pomaga – zarówno osobie, która go odczuwa, jak i jej partnerowi.

Czym jest lęk przed bliskością

Psycholodzy Carol Descutner i Mark Thelen (1991) opracowali Skalę Lęku przed Intymnością. Opisali ten lęk jako ograniczoną zdolność do dzielenia się myślami i uczuciami z osobą, która jest dla nas ważna. Osoby z wysokim wynikiem trudniej się zwierzają, gorzej znoszą zwierzenia partnera i częściej czują się nieswojo, gdy relacja robi się poważna.

Reis i Shaver (1988) opisali bliskość jako proces: jedna osoba się odsłania, druga reaguje z troską i zrozumieniem, a to zachęca do kolejnego kroku. Lęk przed bliskością blokuje ten proces – albo na etapie odsłaniania się („nie powiem, co czuję”), albo przyjmowania troski („nie potrzebuję pomocy”).

Przyczyny lęku przed bliskością

  • Styl przywiązania. Mario Mikulincer i Phillip Shaver opisali, że osoby z unikającym stylem przywiązania stosują tzw. strategie dezaktywujące: gdy relacja się pogłębia, tłumią potrzebę bliskości, skupiają się na wadach partnera, uciekają w pracę. Kim Bartholomew wyróżniła styl lękowo-unikający – połączenie silnej potrzeby bliskości z lękiem przed zranieniem. Więcej o pokrewnym wzorcu piszemy w tekście lękowy styl przywiązania.
  • Doświadczenia z dzieciństwa. Nieprzewidywalni, chłodni lub krytyczni opiekunowie, przemoc, zaniedbanie, rozwód rodziców w atmosferze konfliktu.
  • Zranienia w dorosłych związkach. Zdrada, nagłe porzucenie, przemoc.
  • Niska samoocena. Przekonanie „jeśli mnie pozna, odejdzie” sprawia, że łatwiej odejść pierwszym.
  • Lęk przed utratą siebie. Obawa, że związek odbierze wolność, przyjaciół, pasje.
  • Wstyd – związany z ciałem, przeszłością, problemami, o których trudno mówić.

Objawy lęku przed bliskością

  • wycofanie się, gdy relacja zaczyna być poważna (poznanie rodziny, wspólne mieszkanie, deklaracje),
  • wynajdywanie wad partnera i szukanie powodów do rozstania,
  • trudność z mówieniem o uczuciach i potrzebach,
  • unikanie rozmów o przyszłości,
  • wchodzenie w związki z osobami niedostępnymi (zajętymi, mieszkającymi daleko),
  • flirty i romanse, które pozwalają nie angażować się w jedną relację,
  • unikanie czułości, przytulania, rozmów po seksie,
  • dużo pracy, hobby, wyjazdów – tak, by nie zostawało miejsca na bycie razem,
  • ciągłe sprawdzanie uczuć partnera przy jednoczesnym trzymaniu go na dystans.

Czy kobiety i mężczyźni przeżywają ten lęk inaczej?

Mniej, niż się wydaje. Metaanaliza Marco Del Giudice (2011) wykazała, że mężczyźni średnio nieco częściej mają unikający styl przywiązania, a kobiety – lękowy. Różnice były jednak niewielkie, a w obrębie każdej płci ogromne. Częściej niż płeć liczy się historia życia i to, jak ktoś nauczył się radzić sobie z emocjami. Stereotyp, że „mężczyźni boją się zobowiązań, a kobiety bliskości nie”, nie ma mocnego oparcia w badaniach.

Jak lęk przed bliskością wpływa na związki

Andrew Christensen i współpracownicy opisali wzorzec „żądanie–wycofanie”: jedna osoba domaga się więcej bliskości i rozmów, druga się wycofuje. Im bardziej pierwsza naciska, tym bardziej druga ucieka – i odwrotnie. Taki wzorzec często pojawia się w związkach, w których jedna osoba ma lęk przed bliskością, a druga lęk przed porzuceniem. Obie strony czują się nieszczęśliwe i niezrozumiane.

Sposoby radzenia sobie z lękiem przed bliskością

  • Zauważ swój wzorzec. W jakich momentach się wycofujesz? Co wtedy czujesz w ciele i o czym myślisz?
  • Nazwij lęk na głos. „Kiedy robi się poważnie, mam ochotę uciec. To nie znaczy, że mi nie zależy” – takie zdanie bardzo pomaga partnerowi.
  • Odsłaniaj się małymi krokami. Podziel się jedną rzeczą, o której zwykle nie mówisz, i zobacz, jak zareaguje druga osoba. To ta sama zasada co w ekspozycji terapeutycznej.
  • Zostań, zamiast uciekać. Gdy pojawia się impuls do wycofania, spróbuj zostać w sytuacji choć trochę dłużej.
  • Zadbaj o niezależność. Własne pasje i przyjaciele sprawiają, że bliskość mniej przeraża.
  • Pracuj nad przekonaniami. „Jeśli mnie pozna, odejdzie” to hipoteza, a nie fakt.

Jeśli trudno ci zaspokoić własną potrzebę bliskości, zajrzyj do tekstu jak zaspokoić potrzebę bliskości. Lęk przed bliskością często idzie w parze z lękiem przed nieznanym – nowy etap związku to zawsze trochę niewiadomych.

Jeśli twój partner boi się bliskości

  • nie zmuszaj – presja zwykle nasila ucieczkę,
  • mów o swoich potrzebach spokojnie: „Brakuje mi rozmów o nas. Czy możemy znaleźć na to czas?”,
  • doceniaj każdy krok w stronę otwartości,
  • dbaj o siebie – twoje potrzeby też są ważne,
  • zachęcaj do terapii, ale bez ultimatum.

Jeśli wycofanie partnera ma postać trwałego chłodu, zajrzyj też do tekstu o osobowości unikającej w związku.

Rola psychoterapii w leczeniu lęku przed bliskością

Lęk przed bliskością dobrze poddaje się terapii. Pomocne bywają:

  • terapia skoncentrowana na emocjach (EFT) Sue Johnson – terapia par, która pomaga przerwać błędne koło żądania i wycofania; w badaniach poprawia zadowolenie ze związku u większości par,
  • terapia schematów – praca z głębokimi przekonaniami („jestem niewystarczający”, „ludzie odchodzą”),
  • terapia psychodynamiczna – rozumienie wpływu wczesnych relacji,
  • terapia poznawczo-behawioralna – praca z lękowymi myślami i stopniowe wychodzenie z unikania.

Bezpieczna relacja terapeutyczna sama w sobie bywa pierwszym doświadczeniem bliskości, która nie rani.

Jak budować zdrowe relacje mimo lęku przed bliskością

  • wybieraj partnerów, przy których czujesz się bezpiecznie, a nie tylko podekscytowanie,
  • dajcie sobie czas – bliskość może rosnąć powoli,
  • umawiajcie się na rozmowy o tym, co się dzieje w związku,
  • akceptuj, że lęk może wracać w nowych etapach (zamieszkanie, ślub, dziecko).

Więcej o budowaniu więzi piszemy w artykule budowanie relacji w związku.

Najczęściej zadawane pytania, FAQ

Poniżej odpowiadamy na pytania, które najczęściej pojawiają się w tym temacie.

Jakie są objawy lęku przed bliskością?

Wycofywanie się, gdy relacja robi się poważna, trudność z mówieniem o uczuciach, szukanie wad partnera, unikanie rozmów o przyszłości, wybieranie osób niedostępnych i uciekanie w pracę lub hobby.

Skąd się bierze lęk przed bliskością?

Najczęściej z unikającego lub lękowo-unikającego stylu przywiązania, ukształtowanego przez doświadczenia z dzieciństwa, a także ze zranień w dorosłych związkach i niskiej samooceny.

Jak radzić sobie z lękiem przed bliskością?

Pomaga zauważanie własnego wzorca, nazywanie lęku przy partnerze, stopniowe odsłanianie się i zostawanie w sytuacji zamiast ucieczki. Przy silnym lęku dobrze sprawdza się psychoterapia – indywidualna lub par.

Czy lęk przed bliskością można wyleczyć?

Tak. Styl przywiązania nie jest wyrokiem – może się zmieniać pod wpływem bezpiecznych relacji i terapii. Wiele osób z czasem buduje trwałe, bliskie związki.