Rodzicielstwo

Maria Montessori

Andżelika Ossowska 6 min czytania

Maria Montessori
Spis treści
  1. Dzieciństwo i edukacja
  2. Lekarka w męskim świecie
  3. Od kliniki psychiatrycznej do pedagogiki
  4. Macierzyństwo i ukrywany syn
  5. Casa dei Bambini – narodziny metody
  6. Światowa sława i konflikty
  7. Ostatnie lata i dziedzictwo
  8. FAQ
  9. Kim z zawodu była Maria Montessori?
  10. Czy Maria Montessori była pierwszą lekarką we Włoszech?
  11. Czy Maria Montessori miała dzieci?
  12. Kiedy powstała pierwsza szkoła Montessori?
  13. Dlaczego Montessori opuściła Włochy?
  14. Gdzie zmarła Maria Montessori?
  15. Jakie książki napisała Maria Montessori?

Maria Montessori (1870–1952) była włoską lekarką, pedagożką i jedną z najbardziej znanych reformatorek edukacji XX wieku. Stworzona przez nią metoda działa dziś w tysiącach przedszkoli i szkół na całym świecie. Jej życie było jednak bardziej burzliwe, niż sugerują to drewniane pomoce i spokojne sale: walka o miejsce na wydziale medycznym, ukrywany syn, konflikt z Mussolinim i lata wojny spędzone w Indiach. Ten tekst to biografia – jeśli szukasz opisu samej metody, zajrzyj do artykułu czym jest metoda Montessori.

Dzieciństwo i edukacja

Maria Montessori urodziła się 31 sierpnia 1870 r. w Chiaravalle, w regionie Marche. Jej ojciec Alessandro był urzędnikiem państwowym, matka Renilde Stoppani – jak na tamte czasy wykształconą kobietą. W 1875 r. rodzina przeprowadziła się do Rzymu.

W wieku 13 lat Maria wybrała techniczną szkołę dla chłopców (Regia Scuola Tecnica Michelangelo Buonarroti), a potem instytut techniczny Leonarda da Vinci. Interesowała się matematyką i przez pewien czas chciała zostać inżynierką. Ostatecznie postanowiła studiować medycynę – w zawodzie, który we Włoszech był wtedy niemal całkowicie męski.

Lekarka w męskim świecie

Na Uniwersytet Rzymski „La Sapienza” trafiła po studiach przyrodniczych. Z relacji biografów wynika, że musiała zmierzyć się z niechęcią wykładowców i kolegów, a sekcje zwłok wykonywała wieczorami, sama, bo nie wypadało, by kobieta robiła to w obecności mężczyzn. Dyplom lekarski uzyskała w 1896 r. Często pisze się, że była pierwszą lekarką we Włoszech – to nieprawda, wcześniej dyplomy zdobyło kilka kobiet. Należała jednak do pierwszego pokolenia włoskich lekarek.

Jeszcze w tym samym roku reprezentowała Włochy na międzynarodowym kongresie kobiet w Berlinie i mówiła o równej płacy dla kobiet.

Od kliniki psychiatrycznej do pedagogiki

W czasie pracy w klinice psychiatrycznej w Rzymie odwiedzała szpitale, w których przebywały dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Zauważyła, że dzieci zamknięte w pustych salach rzucały się na okruchy chleba – nie z głodu, lecz z potrzeby dotykania i manipulowania czymkolwiek. Doszła do wniosku, że ich problem jest w dużej mierze pedagogiczny, a nie tylko medyczny.

Studiowała prace francuskich lekarzy: Jeana Itarda, który próbował wychowywać „dzikiego chłopca z Aveyron”, oraz Édouarda Séguina, twórcy metod nauczania dzieci z niepełnosprawnościami przez ćwiczenia zmysłów. Na ich pomysłach oparła później część swoich pomocy sensorycznych.

W latach 1900–1901 współkierowała szkołą ortofreniczną w Rzymie, kształcącą nauczycieli dzieci z niepełnosprawnościami. Jej uczniowie zdali państwowe egzaminy na poziomie dzieci bez niepełnosprawności, co skłoniło ją do pytania: skoro dzieci z niepełnosprawnościami w dobrych warunkach osiągnęły tyle, ile mogłyby osiągnąć pozostałe dzieci, gdyby i one dostały lepsze warunki?

Macierzyństwo i ukrywany syn

Współdyrektorem szkoły był lekarz Giuseppe Montesano. Z tego związku 31 marca 1898 r. urodził się syn Mario. Para nie wzięła ślubu – rodzina Montesana była temu przeciwna, a dla Marii małżeństwo oznaczałoby w tamtych czasach koniec kariery. Mario został oddany na wychowanie rodzinie na wsi, w okolicach Vicovaro pod Rzymem. Matka odwiedzała go, ale nie ujawniała, kim jest.

Gdy Montesano ożenił się z inną kobietą, Maria odeszła ze szkoły ortofrenicznej. Syn zamieszkał z nią dopiero jako nastolatek, ok. 1913 r. Od tego czasu byli nierozłączni: Mario został jej najbliższym współpracownikiem, a po jej śmierci kierował stowarzyszeniem AMI.

macierzyństwo Marii Montessori

Część biografów uważa, że doświadczenie rozłąki wpłynęło na jej szacunek dla potrzeb małego dziecka. To jednak interpretacja – sama Montessori przez większość życia publicznie o synu nie mówiła i przedstawiała go jako „siostrzeńca”.

Casa dei Bambini – narodziny metody

Po odejściu ze szkoły ortofrenicznej studiowała filozofię, antropologię i psychologię, a od 1904 r. wykładała antropologię na uniwersytecie. Przełom przyszedł 6 stycznia 1907 r. Spółka budowlana remontująca kamienice w robotniczej dzielnicy San Lorenzo w Rzymie poprosiła ją o zorganizowanie opieki nad dziećmi, które pod nieobecność pracujących rodziców niszczyły budynki. Tak powstała pierwsza Casa dei Bambini („Dom Dziecięcy”) dla ok. 50–60 dzieci w wieku 3–6 lat.

Montessori obserwowała dzieci i dostosowywała do nich otoczenie: niskie meble, które same mogły przenosić, pomoce do ćwiczeń zmysłów, przybory do sprzątania i dbania o siebie. Zauważyła, że dzieci potrafią na długo skupić się na jednej czynności – nazwała to polaryzacją uwagi – i że po takiej pracy są spokojniejsze, a nie zmęczone. Swoje obserwacje opisała w książce „Il metodo della pedagogia scientifica” (1909), wydanej później w wielu językach.

Światowa sława i konflikty

  • USA (1913) – Montessori odbyła triumfalne tournée, wspierali ją m.in. Alexander Graham Bell i Thomas Edison. Rok później pedagog William Heard Kilpatrick opublikował krytyczną broszurę „The Montessori System Examined”, która przyczyniła się do spadku zainteresowania metodą w Ameryce. Odrodziła się ona tam dopiero w latach 60.
  • Szkolenia nauczycieli – od 1913 r. prowadziła międzynarodowe kursy, a w 1929 r. założyła Association Montessori Internationale (AMI).
  • Włochy faszystowskie – w latach 20. reżim Mussoliniego początkowo wspierał metodę. Montessori nie zgodziła się jednak, by dzieci nosiły mundury i składały faszystowską przysięgę. W 1934 r. opuściła Włochy, a jej szkoły zamknięto. W nazistowskich Niemczech jej książki palono.
  • Indie (1939–1946) – przyjechała tam z Mario na kursy dla nauczycieli. Po wybuchu wojny jako obywatele Włoch zostali uznani za obywateli wrogiego państwa. Mario był internowany, a Maria pozostawała pod nadzorem. W tych latach rozwinęła koncepcję edukacji kosmicznej i pracy z małymi dziećmi od urodzenia.

Ostatnie lata i dziedzictwo

Po wojnie zamieszkała w Holandii. Była trzykrotnie nominowana do Pokojowej Nagrody Nobla (1949–1951). Zmarła 6 maja 1952 r. w Noordwijk aan Zee. Na jej grobie znajduje się zdanie: „Proszę kochane dzieci, które wszystko mogą, by połączyły się ze mną w budowaniu pokoju w ludziach i na świecie”. W latach 1990–1998 jej portret widniał na włoskim banknocie 1000 lirów.

Najważniejsze idee, które po sobie zostawiła:

  • dziecko jest aktywnym twórcą własnego rozwoju, a dorosły tworzy mu warunki,
  • przygotowane otoczenie – przestrzeń na miarę dziecka, uporządkowana i dostępna,
  • wolność w granicach – wybór pracy, ale z poszanowaniem innych i porządku,
  • okresy wrażliwe – czasy szczególnej podatności na naukę mowy, ruchu czy porządku,
  • pomoce z kontrolą błędu, dzięki którym dziecko samo widzi, czy zrobiło coś dobrze.

Jak te zasady wyglądają w praktyce, opisujemy w tekstach 10 zasad wychowania Montessori i metoda Montessori w domu. Jak inaczej podchodził do dziecka jej współczesny, Rudolf Steiner, możesz przeczytać w artykule o pedagogice waldorfskiej.

Warto pamiętać, że nazwa „Montessori” nie jest prawnie chroniona. Placówka może się nią posługiwać bez certyfikatu, dlatego przy wyborze przedszkola dobrze zapytać o przygotowanie nauczycieli (np. kursy AMI lub AMS) i zobaczyć, jak wygląda codzienna praca dzieci.

FAQ

Najczęstsze pytania o życie i dorobek Marii Montessori.

Kim z zawodu była Maria Montessori?

Była lekarką – dyplom uzyskała w 1896 r. na Uniwersytecie Rzymskim. Później zajmowała się antropologią i pedagogiką, wykładała na uniwersytecie i kształciła nauczycieli.

Czy Maria Montessori była pierwszą lekarką we Włoszech?

Nie, choć często się tak pisze. Wcześniej dyplomy lekarskie zdobyło we Włoszech kilka kobiet. Montessori należała do pierwszego pokolenia włoskich lekarek.

Czy Maria Montessori miała dzieci?

Tak, syna Mario (1898–1982), urodzonego ze związku z lekarzem Giuseppe Montesano. Przez pierwsze lata wychowywał się w rodzinie zastępczej na wsi, a od ok. 15. roku życia mieszkał z matką i został jej najbliższym współpracownikiem.

Kiedy powstała pierwsza szkoła Montessori?

6 stycznia 1907 r. w rzymskiej dzielnicy San Lorenzo otwarto pierwszą Casa dei Bambini dla dzieci robotników.

Dlaczego Montessori opuściła Włochy?

W 1934 r., po konflikcie z reżimem Mussoliniego, który chciał podporządkować jej szkoły ideologii faszystowskiej. Szkoły Montessori we Włoszech zamknięto, a ona wyjechała do Hiszpanii, później do Holandii i Indii.

Gdzie zmarła Maria Montessori?

6 maja 1952 r. w Noordwijk aan Zee w Holandii, gdzie została pochowana.

Jakie książki napisała Maria Montessori?

Najważniejsze to „Metoda pedagogiki naukowej” (1909), „Sekret dzieciństwa” (1936), „Odkrycie dziecka” (1948) i „Umysł chłonny” (1949). Część z nich ukazała się w polskim przekładzie.